برای شنیدن پادکست مربوطه میتونید روی کارت زیر کلیک کنید!

معاملات قراردادهای آتی سکه و کالا – قسمت اول

با دپارتمان اقتصاد آکادمی بیتریوم از بازارهای سود ساز ایران مطلع باشید، همچنین از فرصت های ناب سرمایه گذاری بهره مند شوید. در مقالات آموزشی قبل با موضوع بورس کالا چیست ؟ پرداختیم اما امروز قصد داریم به معاملات قراردادهای آتی که در بورس کالا هم موجود می باشد بپردازیم. چرا که می تواند بازاری برای افراد با ریسک پایین تر باشند اگر شما در دپارتمان روانشناسی آکادمی بیتریوم تست خودشناسی را داده باشید و علاقه به معامله گری داشته باشید و متوجه شوید ریسک پذیر نیستید می توانید با دپارتمان اقتصاد آکادمی بیتریوم همراه باشید که با این بازارها آشنا شوید و از سود بازارها جا نمانید. بنابراین تا انتهای این مقاله همراه ما باشید تا متوجه قرارداد آتی، ویژگی ها و مشخصات قرارداد آتی و … شویم.

مجموعه مقالات آموزشی دپارتمان اقتصاد 

مجموعه مقالات آموزشی دپارتمان رمزارز

مجموعه مقالات آموزشی دپارتمان روانشناسی

 

قبل از اینکه به تعریف قراردادهای آتی بپردازیم لازم است درباره بورس کالا و کمیته آتی صحبت کنیم.

بورس کالا چیست ؟

بورس کالا یک بازار سازمان یافته برای انجام معامله کالاهای مشخص با استفاده از روش های معین است. معامله محصولات کشاورزی، فلزات و موادمعدنی (کانی‌های فلزی)، محصولات شیمیایی و پتروشیمی و معاملات سکه آتی از جمله مواردی است که در بورس کالای ایران صورت می‌پذیرد. در بورس کالا نیز همچون بورس اوراق بهادار دو طرفه عرضه (فروشندگان) و تقاضا (خریداران) وجود دارد که مبادلات کالایی خود در قالب یکی از انواع قراردادهای این بورس می‌پردازند و کالاهای فرآوری نشده و خام از قبیل گندم، پنبه، انواع فلزات، مواد مورد نیاز پتروشیمی و … در این بورس خرید و فروش می‌شود. انواع قراردادهای بورس کالا شامل: نقد، نسیه، سلف و آتی است.

کمیته آتی

به استناد بند ۳۵ ماده ۱ دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی، کمیته‌ای است متشکل از ۳ عضو با تجربه و تخصص لازم، که در شرکت بورس کالای ایران تشکیل می شود. نماینده مدیر عامل بورس به عنوان دبیر این کمیته که مسئول اجرایی معاملات آتی در بورس است به همراه ۲ تن از مدیران بورس که با پیشنهاد مدیرعامل و تصویت هیات مدیره بورس انتخاب می‌شوند، اعضای کمیته آتی را تشکیل می‌دهند.طبق تبصره‌های ماده ۲ بند ۳۵ دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی، مدت عضویت اعضای کمیته در هر دوره ۲ سال بوده و انتخاب آنان حداکثر تا ۳ دوره متوالی بلامانع است. تغییر اعضای مذکور، پیش از پایان دوره تصدی آنان به تشخیص هیات مدیره امکان‌پذیر خواهد بود. رسمیت جلسه‌های کمیته آتی و تصمیمات آن با حضور اکثریت معتبر است. دبیرخانه کمیته به منظور هدایت و راهبردی امور اجرایی معاملات آتی، زیر نظر دبیر کمیته اداره خواهد شد. دبیر کمیته می‏‌تواند حسب موضوع از کارشناسان، صاحب نظران و فعالان مرتبط برای شرکت در جلسه بدون حق رای دعوت به عمل آورد. لازم به ذکر است که کمیته آتی موظف است گزارش فعالیت خود را به صورت ماهانه به هیات مدیره بورس ارایه نماید.

تماشای ویدیو : آینده اقتصاد ایران 🇮🇷 چه می شود ؟

قرارداد آتی (Futures Contract) چیست ؟

قرارداد آتی یعنی الان ما اقدام به خرید کالایی می‌کنیم اما تصمیم نداریم که همین الان کالا را تحویل بگیریم. ودر واقع می‌خواهیم چند ماه بعد کالا را تحویل گرفته و پول آن را بپردازیم، بنابراین به قراردادی که طی آن کالایی را اکنون و با قیمت مشخصی خریداری ‌کنیم اما تحویل و پرداخت وجه آن در آینده صورت می‌گیرد، قرارداد آتی می‌‌‌گویند.

در این قرارداد طرفین متعهد به تحویل کالا و پرداخت وجه آن در تاریخ مشخصی در آینده هستند وبرای تضمین انجام تعهد باید خریدار و فروشنده هر کدام مبلغی را نزد شخص امینی (بورس کالا) قرار دهند.

جالب است بدانید که قرارداد آتی قراردادی دو طرفه است و می‌توانیم بدون در اختیار داشتن کالا همین الان کالا را با مشخصات معین بفروشیم و در آینده (پس از چند ماه) آن را با قیمتی که اکنون توافق کردیم تحویل بدیم و پول آن را دریافت کنیم.

این نوع معامله برای کسانی که قصد دارند ریسک خود را کم کنند بسیار مناسب است، مثل کشاورزان و تولیدکنندگان موادغذایی.کشاورز می‌خواهد مطمئن شود در فصل برداشت محصول از نوسان قیمت در امان باشد و کارخانه هم برای برنامه‌ریزی و بودجه‌بندی نیاز دارد مقدار و قیمت خریدهای آینده خود را مشخص کند.

چرا بازارهای آتی مانند آتی سکه یکی از پرطرفدارین بازارها در بین معامله‌گران بورس‌های دنیاست ؟

معاملات آتی کالا در جهان طرفداران زیادی دارد چرا که این بازار منافع خریدار و فروشنده کالا را تامین کرده و فرصت کسب سود را برای نوسان‌گیران نیز فراهم می‌کند.

در واقع فعالان این بازار به سه دسته تقسیم می‌شوند:

۱. خریداران کالا:  کسانی که به کالایی (مثلا سکه) در آینده نیاز دارند، امروز در بازار آتی با قیمت معین پیش خرید می‌کنند.

۲. فروشندگان کالا: کسانی که قصد دارند در آینده کالا (سکه‌های) خود را بفروش برسانند، امروز می‌توانند به قیمت معین برای ماه دلخواه در آینده پیش فروش کنند.

۳. نوسانگیرها: کسانی که قصد خرید و فروش فیزیکی اصل کالا (سکه) را ندارند، بلکه می‌خواهند با پیش‌بینی درست روند قیمت کالا (سکه) سود سرشاری بدست آورند.

بازار آتی به رونق اقتصاد کمک زیادی می‌کند. زیرا هم تولید کننده و مصرف کننده می‌توانند ریسک خود را کاهش دهند و هم کسانی که مایلند با ریسک بالاتر سودهای کلان کسب کنند می‌توانند با معاملات قانونی و مطمئن به هدف خود برسند.

تماشای ویدیو :  روند پول در بانک ها

ویژگی هایی بازار آتی برای معامله گران

استقبال چشمگیر از این بازار به دلیل ویژگی‌ها و منافع بسیار زیادی است که می‌تواند سود کلانی را نصیب فعالان خود کند.  از این منافع می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • معافیت مالیاتی
  • تخصیص سود بانکی به مبلغی که در حساب در اختیار مشتری موجود است
  • امکان برداشت یک روزه موجودی از حساب، کارمزدهای بسیار پایین
  • امکان خرید و فروش نامحدود در هر روز معاملاتی
  • واریز روزانه سود و زیان به حساب مشتری

ابتدا به معرفی دو ویژگی مهم (مزیت) قراردادهای آتی می‌پردازیم که ماهیت بازار را شکل می‌دهد:

۱- وجود اهرم در معاملات (یعنی می‌توانیم با چندین برابر پول خود معامله کنیم).

۲- دو طرفه بودن بازار (هم از بالا رفتن قیمت می‌توان سود کرد و هم از افت قیمت‌‌ها).

برای روشن شدن این دو ویژگی متمایز در ادامه توضیحاتی ارائه خواهد شد:

  • اهرم مالی بازار آتی چیست و چرا این اهرم برای بورس بازان جذاب است؟

چنانچه می‌دانید از اهرم در مواقعی استفاده می‌شود که می‌خواهیم با وارد کردن نیرویی کوچک، نتیجه‌ای بسیار بزرگ‌تر بدست ‌آوریم. افراد با هوش مالی بالا همواره به دنبال یافتن فرصت‌های سرمایه‌گذاری با قابلیت اهرمی هستند، اهرم می‌‎تواند با تغییر در زمان، نتیجه نهایی، مواد اولیه و یا سرمایه اولیه، به سرمایه‌گذاران فرصت ثروتمند شدن بدهد.

فراموش نکنید که استفاده اشتباه از وضعیت‌های اهرمی می‌تواند منجر به شکست‌های سنگین مالی شود، لذا افرادی با درجه ریسک‌پذیری بالاتر و هوش و ذکاوت بالا همواره به دنبال سرمایه گذاری‌های با اهرم بالاتر هستند.

بازار آتی این اهرم را از طریق سرمایه اولیه برای معامله‌گران سکه ایجاد کرده است. یعنی با در اختیار داشتن مبلغ یک سکه بهار آزادی می‌توانند بر روی ۱۰ سکه سرمایه‌گذاری کنند و سود ۱۰ برابری و یا زیان ۱۰ برابری به حساب آن‌ها منظور گردد.

در معاملات آتی سکه مشتری با واریز مبلغی به عنوان ضمانت (حدود قیمت یک سکه) نزد بورس کالا می‌تواند اقدام به خرید و یا فروش ۱۰ سکه نماید، در صورت پیش‌بینی درست قیمت سکه، سود مشتری به حسابش واریز و در صورت زیان از مبلغ ضمانت مشتری برداشت و به حساب طرف مقابل واریز می‌گردد.

دو طرفه بودن بازار آتی به چه معناست؟

در بازار فیزیکی (نقدی) افراد وقتی سکه طلا را خریداری می‌کنند این انتظار را دارند که قیمت افزایش یابد تا آنها با فروش در قیمت بالاتر سود کسب کنند. یعنی معامله‌گران فقط زمانی می‌توانند از بازار سود کسب کنند که قیمت‌ها رشد کند. ولی زمانی که قیمت طلا در حال کاهش است عملا نمی‌توانند انتظار سود داشته باشند، فقط می‌توانند در صورت دارا بودن سکه با فروش آن از ضرر یا افزایش آن جلوگیری کنند.

برخلاف بازار نقدی در معاملات آتی سکه، افراد می‌توانند هم در جهت افزایش قیمت و هم در جهت کاهش قیمت سود کسب کنند. یعنی وقتی قیمت افزایش می‌یابد افراد در قیمت پایین خرید خود را انجام داده و در قیمت بالاتر آن را به فروش می‌رسانند. از طرفی وقتی سرمایه‌گذاران پیش‌بینی می‌کنند که قیمت‌ها کاهش خواهد یافت، در قیمت بالاتر اقدام به پیش‌فروش سکه کرده و پس از کاهش قیمت‌ها اقدام به خرید همان تعداد سکه می‌کنند و از اختلاف بین فروش و خرید منفعت کسی می‌کنند. این سبب می شود که بدون توجه به شرایط اقتصادی شما بتوانید با تشخیص درست جهت بازار از حرکت قیمت‌ها در هر طرف کسب سود کنید.

دارایی پایه چیست ؟

ابزارهای مشتقه ( از جمله قراردادهای آتی ) ابزاری هستند که قیمت و ارزش آن‌ها از یک نوع دارایی که اصطلاحاً به آن “دارایی پایه” می‌گویند، مشتق می‌شود.

معمولاً در بورس‌های کالایی دنیا، دارایی‌های مختلفی از جمله محصولات کشاورزی، انواع فلزات، انواع فراورده‌های نفتی و سایر محصولات به عنوان دارایی پایه قراردادهای آتی مطرح می‌گردند.

در حال حاضر در بورس کالای ایران تنها سکه طلا در قالب قرارداد آتی معامله می‌شود. این درحالی است که در سال‌های اخیر قرارداد آتی بر روی دارایی‌های دیگری از جمله زیره سبز، کنجاله سویا، کاتد مس، شمش طلا نیز قابل معامله بوده است. افزایش دارایی‌های پایه از جمله زعفران، قیر و محصولات دیگر در آینده نزدیک بالا است.

در صورتی که دارایی مورد نظر در قرارداد، کالا باشد، لازم است که شرایط قابل قبول کالا توسط بورس تعیین شود. دلیل این امر آن است که کالاهای مختلف با شرایط کمی و کیفی متفاوت ممکن است، در بازار موجود باشد. به عنوان مثال در بورس کالای ایران و در مورد قراردهای آتی سکه باید نوع سکه، عیارو وزن آن و سایر موارد کاملاً مشخص شود. در حال حاضر سکه مورد تایید بورس کالای ایران، سکه طلای تمام بهار آزادی طرح امام خمینی (ره) تعیین شده که براساس استاندارد بانک مرکزی با عیار ۹۰۰ در هزار با وزن۸/۱۳۳ گرم است.

تفاوت بازار نقدی و بازار آتی:

در بازارهای آتی الزامی نیست که کالا یا دارایی به طور فیزیکی رد و بدل شود و برخلاف بازارهای نقدی، انتقال مالکیت فوری دارایی مطرح نمی‌شود. بنابراین در این بازارها بدون در نظر گرفتن این که فرد مالک دارایی باشد یا نباشد، قراردادها قابل خرید و فروش هستند. برخلاف بازارهای نقد که پشتوانه آن تحویل دارایی است، بازارهای معاملات آتی مبتنی بر تسویه نقدی است و یکی از اهداف آن، خرید و فروش دارایی در آینده است.

مشخصات قرارداد آتی

قراداد آتی مشخصات و ویژگی‌های زیر دارد:

  • سررسید قرارداد معین است.
  • نوع دارایی پایه قرارداد، معین است.
  • مقدار دارایی پایه تعهد شده در قرارداد، معین است.
  • قیمت دارایی پایه تعهد شده، معین است.
  • هر دو طرف قرارداد، الزامات سپرده دارند.
  • رویه تسویه حساب روزانه بر قراردادها حاکم است.

طرفین قرارداد آتی

  • خریدار قرارداد آتی: کسی است که در موقعیت خرید(Long Position) قرار دارد.
  • فروشنده قرارداد آتی: کسی که در موقعیت فروش(Short Position) قرار دارد.

موقعیت:

  • موقعیت تعهدی: تعهد موضوع قرارداد آتی در بازار آتی است.
  • موقعیت تعهدی باز: یک موقعیت تعهدی است که مشتری نسبت به ایفای تعهدات موضوع آن هم‌چنان ملتزم است.
  • موقعیت تعهدی خرید:موقعیت تعهدی است که مشتری با اتخاذ آن، متعهد به خرید دارایی پایه می‌شود.
  • موقعیت تعهدی فروش: موقعیت تعهدی است که مشتری با اتخاذ آن، متعهد به فروش دارایی پایه می‌شود.

حداکثر موقعیت های هر مشتری حقیقی و حقوقی در معاملات آتی سکه چقدر است ؟

بر اساس دستورالعمل اجرایی معاملات آتی، سقف مجاز موقعیت‌های تعهدی باز برای مشتریان آتی توسط هیئت پذیرش و به پیشنهاد بورس و بر اساس شرایط بازار تعیین و اعلام می‌گردد که در حال حاضر سقف موقعیت‌های تعهدی باز با محدودیت‌های ذیل تعیین شده است:

محدودیت برای مشتریان حقیقی :

مشتریان حقیقی مجازند در هر نماد معاملاتی (سررسید فعال) حداکثر ۲۵۰ موقعیت تعهدی خرید یا فروش اخذ نمایند.

مجموع موقعیتهای مشتری حقیقی در تمامی نمادهای معاملاتی (سررسید فعال) نباید از ۷۵۰ موقعیت تجاوز کند، به عبارتی مشتری می‌تواند در مجموع ۷۵۰ موقعیت اعم از خرید و فروش در سررسیدهای مختلف داشته باشد.

محدودیت برای مشتری حقوقی :

اشخاص حقوقی مجازند که ۲۵۰ موقعیت در هر نماد معاملاتی اخذ نمایند و این تعداد می‌تواند تا ۱۰ درصد سرمایه ثبتی شرکت افزایش یابد به شرطی که از ۲۰ درصد موقعیت‌های تعهدی باز کل بازار فراتر نرود.

مزایای قراردادهای آتی

  • امکان پوشش ریسک (hedging) با هزینه کم : hedging این امکان را به سرمایه‌گذار می‌دهد تا با ورود به دو بازار که افت و خیز قیمت‌ها در آن اغلب در جهت عکس یکدیگر است، ریسک خود را کاهش دهد.
  • امکان سود آوری در بازار نزولی (short sell) : مزیت short sell امکان فروش دارایی بدون در اختیار داشتن آن در بازارهایی که انتظار کاهش قیمت در آن وجود داشته و خرید در قیمت پایین‌تری انجام می‌گیرد.
  • امکان ورود در بازارهای بزرگتر با سرمایه کم (leverage) : این مزیت موجب می‌شود تا سرمایه‌گذار بتواند با اندکی سرمایه دارایی زیادی را تحت کنترل گرفته و با پرداخت مبلغ ناچیزی از کل ازرش یک کالا، وارد قرار داد آتی شود.
  • آربیتراژ (Arbitrage) : فرصت دستیابی به سود بدون ریسک، از طریق ورود همزمان در دو یا چند بازار را دراختیار سرمایه‌گذار می‌گذارد.

مزایای حضور آربیتراژگران

  • فاصله منطقی بین قیمت آتی و نقدی
  • همگرایی قیمت آتی و نقدی

بر اساس مزایایی که برای قرارداهای آتی گفته شد، مبادله کنندگان در یکی از گروه‌های زیر قرار خواهند گرفت:

 پوشش دهندگان ریسک(Hedgers): هدف این گروه از مبادله‌کنندگان کسب سود نیست، بلکه آنان در پی استفاده از پوشش ریسک ناشی از تغییرات هستند.

 گمانه سازان (Speculators): گمانه‌سازان یا همان سوداگران قصد مبادله کالای مورد قرارداد را ندارند و تنها بر اساس پیش‌بینی‌های خود از شرایط بازار و وضعیت قیمت در آینده، اقدام به خرید و فروش قراردادها می‌کنند و در حقیقت از عدم ثبات و نوسان قیمت‌ درآمد کسب می‌کنند.

 آربیتراژگران (Arbitrageurs): این گروه خریداران و فروشندگان همزمان هستند که از اختلاف قیمت یک کالا به‌طور همزمان در دو یا چند بازار متفاوت، سود متفاوت کسب می‌کنند.

 اتاق پایاپای:

اتاق پایاپای یک بخش اداری از شرکت بورس کالا است که تسویه قراردادهای معامله شده را بر عهده دارد. این بخش برای خریداران نقش فروشنده و برای فروشنده نقش خریدار را ایفا می‌کند و در حقیقت ضامن کلیه قراردادهای آتی است.

وجه تضمین

در قراردادهای آتی، برای آنکه طرفین قرارداد درآینده از معامله سرباز نزنند، هر دو طرف (خریدار و فروشنده)در شرط ضمن عقد، تعهد می‌کنند مبلغی را نزد اتاق پایاپای گذاشته و به تناسب تغییرات قیمت آتی، این مبلغ را تعدیل نمایند. به مبلغی که  نزد اتاق پایاپای گذاشته می‌شود، وجه تضمین گویند.

وجه تضمین اولیه Initial Margin

  • وجه تضمینی است که جهت تضمین ایفای تعهدات مشتریان برای یک موقعیت تعهدی اخذ می‌شود و میزان این سپرده در مشخصات هر قرارداد آتی تعیین می‌شود. به عنوان مثال در حال حاضر، وجه تضمین اولیه در قرادادهای آتی سکه تقریبا برابر با مبلغ یک سکه نقدی و به مبلغ ۱۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال است. در حقیقت وجه تضمین اولیه حداقل سرمایه لازم برای انجام معاملات آتی سکه است.
  • مبلغ وجه تضمین اولیه برای هر قرارداد آتی ممکن است تغییر نماید که این تغییرات از طریق اطلاعیه‌های سایت بورس کالا به اطلاع عموم می‌رسد.

چه کالاهایی در بازار بورس ایران جزو قرارداد آتی هستند؟

در ایران معامله قراردادهای آتی در آذر ماه سال 87 و با پیش فروش سکه آغاز شد و اکنون شامل موارد گسترده‎تری است. قراردادهای آتی به دو دسته زیر تقسیم می‎شوند:

قراردادهای آتی برای سهام و شاخص

این نوع از قراردادها برای اوراق بهادار، سهام و ارز انجام می‎شوند و در سالهای اخیر ارز دیجیتال هم به آن‎ها اضافه شده که حسابی پر طرفدار است. این نوع قراردادهای آتی با نام قرارداد آتی مالی هم شناخته می‎شوند.

قراردادهای آتی برای کالاهای فیزیکی

در این نوع از قرارداد، همانگونه که از نامش هم پیداست کالاهای فیزیکی مثل طلا، شمش، سکه، نفت خام، زعفران، پسته، زیره و انواع فلزات گران‎بها معامله می‎شود.

در این مقاله از بیتریوم سعی کردیم تا مفاهیم و توضیحاتی که نیاز هست تا درباره قراردادهای آتی بدانید را توضیح دهیم. اما فراموش نکنید با وجود اینکه معاملات قراردادهای آتی از پر سودترین و پر رونق ترین معاملات بورسی در تمام جهان هستند احتیاج به شناخت کافی از بازار و نوسانات احتمالی قیمت کالای مورد معامله دارند. پیشنهاد میکنیم اگر تجربه کافی درباره کالایی که علاقه مند به معامله آن هستید ندارید با مشاوران قابل اعتماد یا افرادی که در زمینه انجام قراردادهای آتی باتجربه هستند مشورت کنید.

6,789
دپارتمان اقتصاد
امتیاز دهید
اشتراک گذاری
banner
banner

مقالات مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
You need to agree with the terms to proceed

فهرست